Mapa: Ingon sila, di ko angay nimo kay gilay-on lang ang akong ikapakita.
Kalendaryo: Ingon sila, mas di ko angay nimo kay usa ra ka tuig ang akong kinabuhi. Kon ikaw mangutana ngano. Ang akong tubag, mao man gyod kini. Apan inig kamatay nako, ihatag sa mga bata ug tigulang kon unsa pa’y akong mahibilin. Kung mingawon ka nako, pangita-a ko sa mga bata nga nagyamyam sa ilang adlawng natawhan, sa mga dalaga nga nagbantay sa ilang sunod nga regla, sa mga masakiton nga nag-ampo sa akong sinugdanan, sa managtiayon nga nagtrabaho alang sa adlaw nga pagtapos sa ilang mga anak, sa mabdos nga kanunay nag-ihap sa siyam ka buwan, sa asawa sa mangingisda nga nagpaabot sa iyang bana. Pangita-a ko, higugmaa ko sa ilang mga mata. Dili mamatay ang gugma, apan ako, matag tuig, matag tuig, matag tuig, walay kahumanan. Inig kamatay nako, ayaw gyod og hilak. Mas angay kang mohilak sa mga tawo nga naghilak samtang naglantaw sa imong mga kalikopan, kadagatan, ug ang mga gilay-on niini.
kudlit
(alang sa akong kinaham nga magsusulat, Sam)
Ninghunong sa pakighagwa ang mga panganod
sa akong kalimutaw dihang ningbuswak
ang kilom-kilom. Gisapwang sa hangin
ang tinipigang kabugnaw samtang nibanlas
ang kangutngot sa adlaw sa iyang panamilit.
Ingon ining taknaa, gisubli sa uwan
ang mga iskina ug dalan sa Talamban.
Gisungog ang 62C, 13C ug 13B sa tubig
nga galiyok-liyok sa ilang mga ligid.
Lagi, ingon ining taknaa, ninglayag
ang akong panan-aw didto
sa panaderya atbang nako.
Gadupa-dupa ang baha, gialihan ka.
Gaduha-duha pod ko kon ang nasiplatan ikaw ba
kay gibadlisan ug hapit ka mapapas sa uwan,
ug dihang buot kong magpaduol, dunay laing
pagbundak nga milapaw sa akong kahiladman.
Wala ko nahimutang, ug gikuha nako
akong payong ug ang imong tsinelas.
Gadagan ko tadlas sa kalsada, gatiniil padung nimo.
Akong mga tunob sama sa bawod nga buot motapad
sa baybayon, buot magpawanang sa lawod.
Sa pagtunol nako sa tsinelas ug payong, kalit kong
gipandongan anang kudlit sa imong ngabil.
ang puya sa garapon
Sulod sa 23 ka tuig,
gahuwat ka sa imong uha
diri sa Biology Lab.
Ug sa pipila ka higayon
Nga ikaw akong gitutokan
ang tiyan sa imong inahan
mosubli sa akong dughan.
Sa matag himamat
sa akong palad sa panit
ning garapon, motak-om
ang gutling. Di lang diay
ang imong lawas
ang gihabolan sa formalin.
Apil sab ang una nimong
kasakit, gapabilin.
pusod
Ang imong mga hapuhap sama sa orasyon
nga buot paminawon sa akong panit.
Ang imong mga tudlo mokudlit og bag-ong
kalikopan sa akong tibuok lawas.
Dinhi sa lawak, ang atong mga kamot sumpay
sa atong pusod, gaan nga gapisat natong duha.
Ug kining kangitngit atoa karong higala.
Dali na, ga. Balik-baliki pa ko pag-ila-ila.
pagtultol og balik sa parian
Diring dapita adunay kaminyoon sa mga abog sa kagahapon
ug sa mga aso sa jeep sa Labangon, Talamban ug Basak.
Ang mga estatwa ni Vicente Sotto ug mga kauban ni Lapu-lapu
sa dalan sa Mabini namukaw sa gakutoy nga gutling, nahawla
sa kahaw-ang sa langit. Nagkabus-ok ang mga camera
sa mga Koreano sa tunga-tunga sa naghagok nga udtong tutok.
Nakita nako ang gisalup-itan nga tingsi daplin sa karsada.
Gitultol nako og balik ang Parian. Nibukhad ang kagul-anan.
kandila
Sumala sa mugna ni Van Eyck
nga The Arnolfini Marriage, ang nag-inusara
ug nagsigang kandila mao daw si Bathala, ingon si titser.
Kining kandila duol sa kama sa managtiayon,
naghubit og ikatulong kinabuhi tali nilang duha.
Apan sa adlawng natawhan ni Dodong Mario
ang iwag sa kandila sa iyang cake iyang gipalong.
Ug sa pagkamatay ni Lolo Rosalio, ang mga kandilang
nikuyanap sa sementeryo di daw angay palongon
bisan pa hapit na naupos, ingon si Lola Misyang.
buwad pinikas
Ang pusod ining mga bakat sa Taboan
nagluom og alimyon sa kadagatan.
Apan sa matag kaon nimo sa buwad pinikas
mohunas ang sulod sa imong kaunoran
ug ang kaparat sa imong nawong moawas.
sa dihang kita na lang duha
Naghinuktok ang kaadlawon,
gilukot-lukot uban sa mga kanta
ni Frank Sinatra ang imong buhok.
Ang imong ngabil sama sa nagkumpisal
nga aninipot sa huyuhoy sa kagabhion.
Ug kanang nag-ulyap mong buko-buko,
buot halokan sa akong mga palad.
Kanang imong mga tudlo,
buot kong idalikyat mo og hinay-hinay
sa akong hawak, dayon sa akong dapi-dapi
padung sa akong pusod. Inig pundir
sa suga, masaag ta sa tumang kahilom.
balod
Sige magsuwat ko og balak,
apan gikutsilyo ang siyagit
sa dagat sa pagbungat
sa mga pulong.
Ug gapalabi'g tuskig
ang matag titik
sa mga suok-suok
sa akong kamot.
Sa akong kahimuot, gipugos nako
ang kaugalingon sa pagbalak,
ug kining mga titik nangambak
dayon nanganak og itom nga balod
sama sa pinisik sa mga tabugok.
Nagpadayon ang balod uban
sa tuyom, katambak, tuway
ug mga aninikad. Nipadayon,
apan sa kakusog kining papel
nabuslot.
parola
Kining parola sa Liloan
sama sa usa ka maniniyot.
Naminhod na og tindog
sa daplin sa baybayon
makakaplag lang og kaanyag
sa kalapad sa dagat.
Ang iyang iwag matag gabii
latas sa gipangligsan
nga mga bituon sa karsada
sa panganod.
Ug ang iyang pagtultol
sa mga mangingisda ug marino
tadlas sa kagabhion usa ka paagi
gikan sa dulom nga lawak
likay sa pagkadam-ag kon
masaag ang maghandom.
baybayon sa imong kalag
Dugay-dugay na pod tang
gakaila, apan karon pa lang
gigahinan og higayon pagsuhid
sa ubang suok sa imong kinaiya.
Mao kini ang mga takna
nga magtipun-og lang
ang akong mga pahiyom
sa imong atubangan samtang
nanamkon sa matag gutlo
ang akong kahilom.
Maminaw lang ko
sa imong mga sugilanon
hangtod madagsa ko
ngadto sa laing dapit.
Unya, mahikaplagan ko
ang baybayon sa imong kalag.
Didto, makiglumba ko
sa huyuhoy tadlas sa gagimok
nga mga balas. Humdon nako
ang akong mga tiil hangtod
ang matag balod makabaton
og kinaadman pagtidlom
sa kinailawman nakong kaugatan.
Tuod, tultulon ko kining dapita.
Bisan lisod, mokawas ko
tagbo sa taob sa imong hunasan,
sama sa puya nga gapalanog
sa bul-og sa unang uha.
(kang Sam)
pag-ampo sa rugby boy
Amahan namo, unta sa akong pagpakalimos
makaginansya ko bisan lang singko.
Hinaot kining singko dili nako ipamahaw
didto sa eskina uban nilang Opaw ug Tata.
Hahay, unta kining lawasa dili na lang
bug-at sama sa kamot ni Papa,
sa mga ubo ni Lola Pina, ug sa pamorikat
ni Mama. Dili na lang unta bug-at, aron ba
makalupad ko nga wala to, samas langgam ba.
Sama na lang unta kagaan akong lawas
sa nahisulod ning plastik nga akong gihuptan
sama sa kalibotan diin akong nahipalgan
ang akong pako nga tagolilong. Amen.
daman
Nibundak ang uwan pagkakadlawon.
Gipukaw ka sa gidanggas nga kabuntagon.
Gihubak ka sa sinugbang hangin gikan
sa buwad-pinikas sa imong silingan.
Galawig imong panan-aw sa lata sa biskwet--
sudlanan sa bugas, gahapon pa wa’y mapunit.
Nituktogaok na ang hiniktan, ug kalit la’g
buhagay ang alimyon sa tuba sa imong payag.
Nibangon ka gikan sa lantay, nibarag
takilid sa kahaw-ang nga di nimo mobuwag.
Nikuyanap ang kabugnaw sa imong galamhan
samtang gahapuhap ka sa imong tiyan.
alimyon sa kalipay
Talisalop kadto, usa ka Sabado,
didto sa Cagayan de Oro, diin
nangluspad ang ngabil sa adlaw.
Gikawras sa mga bituon
ang aping sa langit.
Giliyok-liyok ang buwan
sa panit sa kangitngit.
Ug sa dihang nilayag nako sa barko,
Nakalimot ko nga wa naman diay laba
kining akong sinina sukad gikamit ko ni
didto sa Timoga.
Ug kalit lang, nakighagwa ang mga lakrang
katawa nga namilit niining panaptona,
diri nahisayran ko nga ang kalipay
adunay alimyon, ug kini nisuksok
sa kinasuokan ning dughan.
Apan kalit lang pod gikusokuso sa kabugnaw
sa hangin ang akong paghandom.
Dayon kini gihumol sa akong paglantaw
sa nagbuwang dagat hangtod kini
giwaswasan sa uwan.
Sige lang, daghan pa man diri sa bag
akong mga sinina nga wala pa gilabhan.
sakayang papel
Gituhil ang anino sa sakayang papel inig
salig niini sa agay-ay ug pagtukaw sa tubig.
Nitapot sa papel ang hangin, ug namidpid
kini duyog sa lutaw nga gibug-aton sa panid.
Kini naunlod sa galiyok-liyok nga kabugnaw
diin ang mga letra nagbawod sa pagpanaw.
Ug nibukhad dayon kini sa dila sa dagat
samtang nanaghoy ang tumang kaparat.
sirkiro
Kab-ota ang kalisdanan nga galabyog paibabaw
Pakurati silang tanan nga gahangad pagtan-aw
Lupad duyog sa kakulba ug ayaw gyod palamat
Sa tabyog sa mga takna ug kini sublia pag-inat
Kon masayop ka ikaw ra ang gagubot sa lukot
Malapason ka kon ikaw mahagbong kadiyot
Ug ang kaguliyang magtukmod sa kalamposan
Kon mobangon ka sa kalisod nga nagabhian
Ang pagkatagak mahimong salag sa paglingaw
Ang mga pakpak ang pako sa imong pagtukaw
alang sa akong regla
Ningkupos ang akong mga tudlo sa imong pagtuktok.
Sa pagkakaron, giam-aman nako akong kaugalingon.
Kalit gidat-ogan ko nimo og mga pulang gihay nga nanusok.
Gipadayon ko ikaw, gisabot nako ang imong pagdayon.
Gipabuswak ko ang mga buwak ilawom sa akong pusod.
Dayon, adunay nanurok nga puwa sa akong dagway.
Pagkakatol apan tak-om ko sa imong pagbagnod
Sa gabadlis nga kahapdos sa akong kaunoran. Naukay,
Nakubkob ang akong tagoangkan sa imong pag-ungad
Hangtod ningkulikot ang akong lawas sa imong hapuhap.
Pasagdan ko ikaw kay basin wala lang ko naanad.
Hinaot sa kangutngot adunay kaisog kanako motaklap.
Ug sa imong pagbalik, ipiyong ko daan ang akong mata.
Maminaw ko, magtimaan ug mangandam ning taknaa.
labyog
Magsuwat ko, ug sa di madugay
ang mga tinta manglupad. Kini
Modasdas padulong sa panganod,
makig-indig sa usa ka tabanog. Susihon
sa akong gamay nga tingog ug tinipigan
nga mga pulong ang mga suok sa hangin.
Ug ang matag letra magpahungaw,
makiglumba sa mga langgam.
Apan dinhi sa yuta ang sumpay sa tinta
gahikot gihapon sa balhibo sa dagang.
Ug sa kataposan naa ra pod nako kon
diin ug asa ko kini ipalabyog sa hangin.
amarillo
Adunay kinaiya ang yellow
nga panapton sa imong t-shirt
nga hingpit gyod gayubit
og mga sugilanon, mopilit
sa kahangtoran samtang
imo kanang sul-obon.
Sa wala damha, mao pod ni
ang nagtudlo nako og unsaon
pagsumpay sa kasakit ug kalipay.
Ug tuod, naa ni kinaiya
nga akong kinaham kaayo.
Dili tungod kay kini silaw
sa akong kalimutaw bisan pa
banagbanag pa lang
ang akong malantaw.
Dili pod tungod kay ikaw
labihan kaangayan kon
mag-antipara ka ug gunitan nimo
ang imong knapsack nga pula.
Ang tinuod kay mao ni ang imong gisul-ob
kadtong una tang nagkadungan og katawa.
Kadtong una tang nagkaila sa isig usa.
Kadtong una ko ikawng' gisampit nga "higala."
Kahinumdom ka pa ba?
unsaon pagkaon sa impyerno?
Sukara ang kahadlok sa init nga kaha
Aron imong isula sa dukot nga panggoberno
Ibutang sa imong plato samtang
Naay mga yawa sa imong atubangan
Kinamota ug usapa hangtod
mabusog ka uban sa mga bala
Hay...dili na uso ang tinidor ug
Kutsara, mao na, kaon na lang diha.
Kon ikaw mapul-an sa imong sud-an,
Uy, ang kahadlok pwede baya silian
Ania pa man sad ang hilaw nga paglaom
Ug isawsaw lang sa bahaw nga kalinaw
Ug kon ikaw mapaso, intawn
Ayaw kalimot og pag-ampo
tinagidyot nga panultihon ni inday
Diyutay niining kamingaw
Diyutay nianang panghupaw
Apan wala’y bisan diyutay nga katugnaw
Kay kita kahibalo maghulat sa adlaw
Bisan pa wala’y silaw nga motilap sa bangaw
Diyutay niining pag-antos
Diyutay nianang pagbugkos sa kahapdos
Apan wala’y bisan diyutay nga pagbasol
Kay kita kahibalo man pud mangita og ginamos
Bisan pa ang tanan mobalikos
Diyutay niining mirisi
Diyutay nianang kapintas
Apan wala’y bisan diyutay nga pakyas
Kay kita kahibalo magpadayon
Bisan nahimong aliwas ang atong kapikas
TO READ MORE: VISIT THIS SITE.
